Πριν από 21 χρόνια, Πρωταπριλιά του 2001, συγκρούστηκαν στον αέρα της Νοτίου Σινικής Θάλασσας ένα κινεζικό μαχητικό με ένα αμερικανικό κατασκοπευτικό. Ο μεν Κινέζος πιλότος έχασε τη ζωή του, ο δε Αμερικανός προσγείωσε με ασφάλεια το ελικοφόρο αεροπλάνο με το 24μελές πλήρωμα, σε κινεζικό έδαφος. Ο Αμερικανός επιτετραμμένος στο Πεκίνο ζήτησε γραπτά «ειλικρινή συγγνώμη» τόσο για το θάνατο του Κινέζου όσο και για την προσγείωση του αμερικανικού αεροπλάνου χωρίς άδεια των αρχών, και το πλήρωμα επέστρεψε στις ΗΠΑ. Η Κίνα παρουσίασε σε συνέντευξη τύπου το γράμμα του πρέσβη ως αμερικανική «απολογία», από την άλλη η ΗΠΑ παρουσίασαν «αποδείξεις» παρακώλυσης του κατασκοπευτικού από το μαχητικό, και την ταχεία άδεια αποχώρησης του πληρώματος ως έμμεση αναγνώριση του λάθους της άλλης πλευράς. Εν ολίγοις,  όλοι θέλησαν το συμβάν να ξεχαστεί όσο γίνεται γρηγορότερα.

Υπάρχει κανείς που πιστεύει ότι ένα τέτοια δυστύχημα τώρα θα τελείωνε έτσι εύκολα; Αν το πιστεύει ή είναι υπερβολικά αισιόδοξος ή ζει στον προηγούμενο αιώνα. Η σχέση Κίνας – ΗΠΑ είναι η κύρια πλανητική αντιπαράθεση εδώ και κάποια χρόνια, τα τελευταία μάλιστα πέντε χρόνια έχει επιταχυνθεί και οξυνθεί. Αλλά ας δούμε πολύ συνοπτικά τα κύρια στάδια εξέλιξης της σχέσης των δύο υπερδυνάμεων στις δύο ακτές του (ευτυχώς υπερβολικά πλατύ) Ειρηνικού.

Α. Οι σχέσεις ΗΠΑ – Κίνας ήταν στον απόλυτο πάγο για 20 χρόνια, από τον πόλεμο της Κορέας και μετά. Περί το 1971 ο Μάο Τσε Τουνγκ αρχίζει κρυφά να δείχνει διάθεση προσέγγισης με τις ΗΠΑ. Έχει πειστεί ότι η ΕΣΣΔ αποτελεί τελεσίδικα γεωπολιτική απειλή για την Κίνα, τα περί ιδεολογικού σχίσματος Μόσχας – Πεκίνου απλά διευκολύνουν την εκδήλωση της εχθρότητας. Ο «μάγος» της διπλωματίας Κίσιντζερ, κατανοεί άμεσα τα μηνύματα που εκπέμπονται και ξεκινάει δουλειά.

Β. Το 1972, ξαφνικά για τους απληροφόρητους η ΗΠΑ αναγνωρίζουν την Λαϊκή Δημοκρατία της Κίνας, συναντώνται οι Μάο – Νίξον, ομαλοποιούνται σχετικά οι διπλωματικές σχέσεις και ξεκινάει δειλά μια κάποια οικονομική και γενικότερη συνεργασία.

Γ. Μετά το θάνατο του Μάο και την εκπαραθύρωση της «Συμμορίας των Τεσσάρων*» de facto ηγέτης της Κίνας αναλαμβάνει ο Ντενγκ Σιάο Πινγκ και προωθεί σταδιακά ρεαλιστική οικονομική πολιτική, αναγνωρίζοντας ότι στη διαδικασία οικονομικής ανάπτυξης, που αποκτά πρωταρχική σημασία «αναπόφευκτα κάποιοι θα πλουτίσουν». Επιταχύνεται η οικονομική συνεργασία και οι ΗΠΑ προσφέρουν διπλωματική αναγνώριση στην Κίνα το 1979 και προτιμησιακό εμπορικό καθεστώς (Most Favored Nation Status) το 1980. Αυτό θα παρέχεται συνεχώς μέχρι την προεδρία Τραμπ (2017).

Δ. Ως γνωστόν την περίοδο 1989-1991 ανακατατάξεις πλανητικής κλίμακας λαμβάνουν χώρα. Συγκεκριμένα.

  1. Διαδηλώσεις φοιτητών, και όχι μόνο, στην κεντρική πλατεία του Πεκίνου, Τιέν Αν Μεν. Ζητούν φιλελευθεροποίηση δυτικού τύπου. Τα γεγονότα θυμίζουν στην κινεζική ηγεσία την ιδεολογική απειλή της Δύσης, θύμα της οποίας πέφτει τότε το σοβιετικό μπλοκ.
  2. Το 1991 καταρρέει από τις αντιφάσεις της η ΕΣΣΔ. Αλλά όχι μόνο από αυτές. Η δύση με τον οικονομικό πόλεμο που εξαπέλυσε ο πρόεδρος Ρέηγκαν έχει συμβάλλει αποφασιστικά. Αυτό έφερε στο προσκήνιο την γεωστρατηγική απειλή που αντιπροσωπεύει η Δύση για την Κίνα.
  3. Την ίδια χρονιά, συμμαχία καθοδηγούμενη από τις ΗΠΑ διέλυσε στρατιωτικά το Ιράκ του Σαντάμ Χουσεϊν. Αυτό επιβεβαίωσε στα μάτια των Κινέζων την στρατιωτική απειλή της Δύσης.

Ε.  Η Κίνα ένα δρόμο βλέπει έτσι ώστε να αποφύγει τα ίδια σε βάθος χρόνου. Επιλέγει, και σωστά, την οικονομική ανάπτυξη, με κάθε κόστος, αλλά προγραμματισμένα. Η προσέγγιση του Ντενγκ είναι «κρύψε τη δύναμή σου, αγόρασε χρόνο» και προσφέρει στη Δύση το φτηνό, πειθαρχημένο, ακαταπόνητο και εύκολα εκπαιδεύσιμο εργατικό δυναμικό της χώρας του. Οι δυτικές εταιρίες, «αγοράζουν» την προσφορά και μεταφέρουν κεφάλαια και τεχνογνωσία στην Κίνα. Βγάζουν τεράστια κέρδη κρατώντας ταυτόχρονα λόγω του χαμηλού κόστους, σχετικά χαμηλές τις τιμές των αγαθών στις ΗΠΑ και στην Ευρώπη. Το τελευταίο βολεύει και τη νεοφιλελεύθερη προσέγγιση που κυριαρχεί καθώς δεν δημιουργούνται πιέσεις για αύξηση του μεριδίου των μισθών/ημερομισθίων στο ΑΕΠ των δυτικών χωρών, αλλά και διατηρεί ως εφεδρεία πειθαναγκασμού των εργαζομένων, τη μάζα των ανέργων.

ΣΤ. Η Κίνα ένα πράγμα ζητά: μεταφορά τεχνολογικής γνώσης και ανάπτυξη καινοτομίας, η οποία θα μένει ως «προίκα» στη χώρα, και όχι μόνο τη χρήση της τεχνολογίας. Σε αυτό βοηθούν και τα πολλά εκατομμύρια Κινέζων φοιτητών που με κρατικές υποτροφίες σπουδάζουν στη Δύση.

Ζ. Οι ΗΠΑ και η Δύση γενικότερα, βλέποντας τα υπερκέρδη των πολυεθνικών τους και την καθήλωση των τιμών των προϊόντων, συνεργάζονται συνεχώς στον οικονομικό τομέα, και το 2001 δέχονται την Κίνα στον Παγκόσμιο Οργανισμό Εμπορίου (WTO) διακαή πόθο του Δράκου της Άπω Ανατολής.

Η. Το 2008 η Κίνα διοργανώνει τους πλέον πετυχημένους Ολυμπιακούς Αγώνες της σύγχρονης ιστορίας με το σύνθημα «Ένας κόσμος, ένα όνειρο» και δείχνει σε απ’ ευθείας μετάδοση σε όλο τον κόσμο τις τεράστιες δυνατότητες και τη δυναμική της. Ταυτόχρονα, επενδύει (και αυτό συνεχίζεται απρόσκοπτα μέχρι και τώρα) τμήμα των τεράστιων εμπορικών πλεονασμάτων που συσσωρεύει, σε αμερικανικά (κρατικά και εταιρικά) ομόλογα γίνεται δηλαδή «τραπεζίτης» των ΗΠΑ. Και ως γνωστόν δεν είναι εύκολο να είσαι πολύ σκληρός με τον τραπεζίτη σου, ακόμα και αν είσαι υπερδύναμη, εκτός αν αποφασίσεις … να μην τον πληρώσεις.

Θ. Αμέσως μετά, ξεκινά η Παγκόσμια Ύφεση (Great Recession) την οποία η Κίνα ξεπερνάει πρώτη και με τις λιγότερες απώλειες στηριζόμενη σε ένα θηριώδες πρόγραμμα δημοσίων επενδύσεων. Η Ευρώπη γερασμένη, με ελίτ εγκλωβισμένες σε μια αριστοκρατική «μουχλιασμένη» λογική, κοιτάζει πώς να «προστατέψει» ένα νόμισμα που βολεύει κάποιες χώρες αλλά πνίγει το Νότο, τον οποίο δεν βοηθά να ξεπεράσει την σχετική υστέρηση του, ούτε καν με άμεσες επενδύσεις. Οι ΗΠΑ επειδή πλουτίζουν οι δικές τους ελίτ στην Ανατολική και Δυτική Ακτή, κρύβουν κάτω από το χαλί τα προβλήματα των πολιτών της βαθείας Αμερικής μέχρι που ξυπνούν με τον Τραμπ Πρόεδρο. Ο οποίος με τη σειρά του περιχαρακώνει με μια χαοτική πολιτική τη χώρα του, αφήνοντας ακόμα μεγαλύτερο χώρο παγκοσμίως στην Κίνα. Αυτή με τη σειρά της βλέπει την ευκαιρία και ανακοινώνει το «Νέο Δρόμο του Μεταξιού» (Belt and Road Initiative), τη «Zώνη Eλευθέρου εμπορίου Ασίας – Ειρηνικού» (Regional Comprehensive Economic Partnership), την «Αναπτυξιακή Τράπεζα Υποδομών της Ασίας» (Asian Infrastructure Investment Bank) κοκ.

Ι. Στο τέλος του 2019 ξεσπά η πανδημία του covid στην Κίνα. Και ενώ η χώρα αντιμετωπίζει το πρόβλημα με εντυπωσιακή ταχύτητα και αποτελεσματικότητα, καθώς μετά από 1-2 πτωτικά τρίμηνα η κινεζική οικονομία ανακάμπτει άμεσα, η Δύση και στις δύο ακτές του Ατλαντικού πελαγοδρομεί ανάμεσα σε διαδοχικά lock downs και ανοίγματα των οικονομιών χωρίς να κάνει τα αυτονόητα, δηλαδή πρωτοβάθμια φροντίδα υγείας, εξαντλητική ιχνηλάτηση των κρουσμάτων, και πραγματικό έλεγχο στα σύνορα όπως η Κίνα. Κερασάκι στην τούρτα τα κωμικοτραγικά γεγονότα κατά την περίοδο αλλαγής ενοίκου στο Λευκό Οίκο, που ενισχύουν την αυτοπεποίθηση της κινεζικής ηγεσίας για την αποτελεσματικότητα του πολιτικού τους συστήματος. Αυτά όλα, βεβαίως, τα βλέπει ο υπόλοιπος κόσμος και βγάζει συμπεράσματα.

Φτάνοντας στο διά ταύτα, είναι αναπόφευκτη η σύγκρουση μεταξύ των δύο υπερδυνάμεων; Ας δούμε αναγκαστικά συνοπτικά, το ψηφιδωτό πάνω στον οποίο σχεδιάζουν η Κίνα και οι ΗΠΑ.

Ι. Το συνολικό μέγεθος (ονομαστικό ΑΕΠ) της οικονομίας των ΗΠΑ είναι 20,9 τρις δολάρια και της Κίνας 14,7 τρις δολάρια, το 70% δηλαδή του αμερικανικού, όταν στην καλύτερη στιγμή της ΕΣΣΔ το ποσοστό αυτό δεν ξεπέρασε το 60%, και βάσει του δυναμισμού της κινεζικής οικονομίας θα το ξεπεράσει τα επόμενα 20-25 χρόνια. Επίσης η Κίνα είναι απόλυτα ενσωματωμένη στο παγκόσμιο οικονομικό σύστημα με εξαγωγές αξίας 3,3 τρις και εισαγωγές 2,6 τρις δολαρίων  Και για να έχουμε και μια εικόνα για το επίπεδο σχετικής οικονομικής ευμάρειας των πολιτών τους, στην αρχή όλης της διαδρομής που περιγράψαμε, το κινεζικό κατά κεφαλή ΑΕΠ, σε όρους αγοραστικής δύναμης,  ήταν το 1/75 του αμερικανικού και τώρα είναι σχεδόν το 1/3.

ΙΙ. Το εμπορικό ισοζύγιο μεταξύ των δύο χωρών είναι έντονα πλεονασματικό για την Κίνα. Το 2021, το πλεόνασμα έφτασε τα 400 δις δολάρια (το 60% του κινεζικού συνολικού εμπορικού πλεονάσματος).

Η αλληλεξάρτηση αυτή, παραδόξως, είναι σημείο αδυναμίας και για τις δύο χώρες. Για την Κίνα ένα κλείσιμο της αμερικανικής αγοράς θα οδηγήσει σε ύφεση. Γι’ αυτό το λόγο στο νέο πενταετές πρόγραμμα οικονομικής ανάπτυξης έχει δοθεί επείγουσα προτεραιότητα στην πολιτική «Διπλής Ροής», δηλαδή τόνωσης της εγχώριας αγοράς και κατανάλωσης (εσωτερική ροή) και διατήρηση των πλεονασμάτων στις οικονομικές σχέσεις με τον υπόλοιπο κόσμο (εξωτερική ροή).

Για τις ΗΠΑ, θα οδηγήσει σε δραστικό περιορισμό των πηγών χρηματοδότησης του δημοσιονομικού ελλείμματος (είπαμε ότι η Κίνα είναι βασικός «τραπεζίτης» τους) και σε πληθωριστική έκρηξη καθώς τα φτηνά κινεζικά προϊόντα θα αντικατασταθούν, σε σημαντικό βαθμό, από ακριβότερα. Γι’ αυτό το λόγο διανοούμενοι μέσα στο αμερικανικό κατεστημένο έχουν απειλήσει ότι τα ομόλογα στην κατοχή οργανισμών κινεζικών συμφερόντων μπορεί τελικά και να «παγώσουν» σε περίπτωση κρίσης (οι golden boys / girls Αμερικανοί δικηγόροι κάτι θα σκαρώσουν σε αυτή την περίπτωση). Επίσης η μισή Αμερική ακολούθησε τον Τραμπ στο «America First» δηλαδή στη υποκατάσταση των εισαγωγών, χωρίς όμως να ζητά ταυτόχρονα και μισθολογικές αυξήσεις.

ΙΙΙ. Στο στρατιωτικό πεδίο οι «αμυντικές» δαπάνες των ΗΠΑ φτάνουν ετησίως τα 780 δις δολάρια, ενώ οι κινεζικές το 1/3 αυτών. Όμως, αν συνυπολογίσουμε την «αγοραστική δύναμη» των ποσών αυτών, και το ότι τα οπλικά συστήματα και των δύο χωρών παράγονται εγχωρίως, η απόσταση μικραίνει πολύ αν δεν εκμηδενίζεται.

ΙV. Οι ΗΠΑ έχουν πλανητικές «υποχρεώσεις» αντίστοιχες των οποίων η Κίνα δεν έχει ακόμα δημιουργήσει. Δεν είναι άσχετο το γεγονός ότι η ΗΠΑ αποχώρησαν το προηγούμενο καλοκαίρι εσπευσμένα από το Αφγανιστάν. Οι ΗΠΑ παράλληλα, έχουν δεσμευθεί ποικιλοτρόπως για την προστασία της Ταϊβάν. Η Κίνα όμως το θεωρεί έδαφος της και έχει δεσμευθεί, διά στόματος Μάο, να το επαναφέρει εντός της κινεζικής επικράτειας μέσα σε 100 χρόνια από την ίδρυση της Λαϊκής Δημοκρατίας (1949).

V. Γεωστρατηγικά, και οι δύο υπερδυνάμεις τοποθετούνται πυρετωδώς στον Ινδοειρηνικό. Οι ΗΠΑ έχουν το πλεονέκτημα, καθώς έχουν δημιουργήσει από τον προηγούμενο αιώνα ένα πλέγμα συμμαχιών, το οποίο και επεκτείνουν. Τα αγγλοσαξονικά κράτη της περιοχής (Αυστραλία, Ν. Ζηλανδία), για λόγους παραδοσιακούς – πολιτιστικούς, οι οικονομικά ανταγωνιστικές χώρες της Κίνας (Ιαπωνία, Ν. Κορέα), τα νησιωτικά κράτη (Φιλιππίνες, Ινδονησία, Μαλαισία) για λόγους πολιτικής εξάρτησης των ελίτ τους, αλλά και η Ινδία και Βιετνάμ, λόγω της παραδοσιακής εθνικής αντιπαλότητας με την Κίνα, στέκονται πλάι στις ΗΠΑ.

VI. Ο Δράκος της Ανατολής έχει ένα μεγάλο στρατηγικό μειονέκτημα που του επιβάλλει η γεωγραφία. Όπως προαναφέραμε, η οικονομική του ανάπτυξη εξαρτάται απόλυτα από το παγκόσμιο εμπόριο. Όμως οι θαλάσσιοι δρόμοι του εμπορίου ελέγχονται από συμμάχους των ΗΠΑ, και για να βγει στις ανοιχτές θάλασσες πρέπει να «διαπεράσει» την πρώτη αλυσίδα νησιών: Ιαπωνία – Ταιβάν – Φιλιππίνες – Ινδονησία, που είναι όλοι στενοί σύμμαχοι των ΗΠΑ. Για να μπορέσει λοιπόν να ελέγξει σε κάποιο βαθμό τους πλόες προς τα τεράστια λιμάνια της, η Κίνα έχει ακολουθήσει τριπλή πολιτική.

α) Αναπτύσσει ωκεάνιο ναυτικό (Blue Seas Navy) με αεροπλανοφόρα, καταδρομικά, αντιτορπιλικά και υποβρύχια.

β) Εκμεταλλεύεται ότι παράθυρο δίνει (ή θεωρεί ότι δίνει) το διεθνές δίκαιο και επιβάλλει την de facto κυριαρχία της σε οποιοδήποτε βραχονησίδα και ύφαλο εξέχει ελάχιστα από τη θάλασσα σε όλη τη Νότια Σινική Θάλασσα ακόμα και μπροστά στη μύτη όλων των γειτονικών κρατών (Φιλιππίνες, Βιετνάμ, Μαλαισία, Ινδονησία). Μεγαλώνει, επεκτείνει και υψώνει με τσιμέντο αυτούς τους βράχους, φτιάχνει λιμενοβραχίονες και αεροδιαδρόμους και τους βαφτίζει νησιά.

γ) Χρησιμοποιεί την οικονομική επιρροή που δίνει ο νέος δρόμος του μεταξιού για να δέσει στο γεωστρατηγικό της άρμα είτε μικρότερες χώρες (Σρι Λάνκα, Νέα Γουινέα) είτε χώρες εχθρικές στους δικούς της εχθρούς (Ιράν, Πακιστάν).

Το διεθνές μωσαϊκό που αναλύσαμε σε έξι σημεία, έχει αρχίσει σταδιακά εδώ και ένα χρόνο να αποκτά μια νέα ψηφίδα από την αλόγιστη εξωτερική πολιτική των ΗΠΑ. Αυτή η ψηφίδα είναι πιθανό να αποδειχθεί θρυαλλίδα στο παγκόσμιο σύστημα.

Η πολιτική των Δημοκρατικών στις ΗΠΑ (σε αντίθεση με ότι ίσχυε επί Ρεπουμπλικάνων του Τραμπ) έχει κατασταλάξει στο στόχο της διπλής ανάσχεσης (Double Containment) Κίνας και Ρωσίας. Οι δύο τελευταίες δεν αποτελούν τους γεωστρατηγικούς αντιπάλους που ξέραμε στο παρελθόν, καθώς η Ρωσία δεν έχει, σε αντίθεση με την ΕΣΣΔ, παγκόσμιες βλέψεις και πλέον δεν ανταγωνίζονται οι δύο χώρες ούτε στην Κεντρική Ασία, ούτε πολιτικά – ιδεολογικά. Ισχυριζόμαστε μάλιστα ότι είναι συμπληρωματικές. Η Κίνα έχει οικονομική, τεχνολογική και πληθυσμιακή ισχύ. Η Ρωσία στρατιωτική / πυρηνική ισχύ και αφθονία φυσικών πόρων.

Αν οι ΗΠΑ (με τους δυτικούς συμμάχους τους εκόντες – άκοντες) επιμείνουν στην πολιτική ταυτόχρονης αντιμετώπισης Κίνας και Ρωσίας, θα ρίξουν την μια στην αγκαλιά της άλλης, αν δεν το έχουν ήδη κάνει.

Το μόνο που θα μένει πλέον, είναι κάποιο από τα υπό διαμόρφωση δύο στρατόπεδα να εκτιμήσει ότι η συνέχιση του ειρηνικού παιγνίου είναι σε βάρος του …

* Τα μέλη της «συμμορίας των τεσσάρων» ήταν τουλάχιστον έξι όμως το τέσσερα, ως νούμερο, θεωρείται ότι φέρνει κακοτυχία και αταξία στην κινεζική παράδοση, έτσι περιορίστηκαν αριθμητικά οι κυρίως υπεύθυνοι. Αντιθέτως το διπλάσιο του, το οκτώ, θεωρείται καλότυχο και ότι φέρνει αρμονία, έτσι οι Ολυμπιακοί αγώνες του Πεκίνου ξεκίνησαν στις 08.08 μμ της 08/08/2008.

ΑΦΗΣΤΕ ΜΙΑ ΑΠΑΝΤΗΣΗ

Please enter your comment!
Please enter your name here