Η πρώτη ιστορικά καταγεγραμμένη φούσκα είναι η κρίση της Τουλίπας στην Ολλανδία τον 17ο  αιώνα. Η τουλίπα εισήχθη στην Ολλανδία από την Οθωμανική Αυτοκρατορία τον 16ο αιώνα και άρχισε να καλλιεργείται συστηματικά γύρω στο 1593. Οι τουλίπες καλλιεργούνται από βολβούς, οι οποίοι μπορεί να προέρχονται είτε από σπόρους είτε από αποστήματα άλλων βολβών. Οι σπόροι εξελίσσονται σε ανθοφόρο βολβό σε 7-12 έτη ενώ ένα απόστημα μπορεί να αναπτυχθεί σε 1-3 έτη. Σιγά-σιγά εξελίχθηκε σε είδος πολυτελείας και η τιμή του ανέβηκε. Ακραίο παράδειγμα η Semper Augustus, μια τουλίπα απαράμιλλης ομορφιάς, της οποίας τα βαθιά μπλε πέταλα που διακοσμούνταν από άσπρες φλόγες στην κορυφή, προκάλεσε τρέλα στους κατοίκους της Ολλανδίας τη δεκαετία του 1630.

Οι τουλίπες ανθίζουν την περίοδο Απριλίου – Μαΐου για μία εβδομάδα. Οι βολβοί μπορούν να ξεριζωθούν και να μεταφυτευτούν μεταξύ Ιουνίου και Σεπτεμβρίου, γεγονός που περιορίζει την αγοραπωλησία βολβών σε τρεις μήνες το χρόνο. Κατά την υπόλοιπη περίοδο του χρόνου, έμποροι υπέγραφαν συμφωνητικά, παρουσία συμβολαιογράφου για την αγοραπωλησία βολβών στο τέλος της σεζόν.  Στην πράξη αυτή ήταν η πρώτη συστηματική εμφάνιση συμβολαίων μελλοντικής εκπλήρωσης (futures). Οι Ολλανδοί λοιπόν, οι οποίοι ανέπτυξαν πολλές από τις πρακτικές της σύγχρονης χρηματοοικονομικής, δημιούργησαν μια οργανωμένη αγορά για ανθεκτικούς βολβούς τουλίπας. Τα συμβόλαια διαπραγματεύονταν κυρίως σε αίθουσες πανδοχείων, παρουσία ουδέτερων μερών από οργανωμένες ομάδες που ονομάζονταν κολέγια. Η διαπραγμάτευση αυτή είχε πολλά από τα χαρακτηριστικά μιας σύγχρονης χρηματοοικονομικής συναλλαγής, συγκεκριμένο χρόνο δυνατότητας συναλλαγής, τρόπο, τυποποιημένα έγγραφα, προμήθεια που πληρωνόταν σε μεσάζοντα κλπ.

Έως και τον Οκτώβριο του 1636 οι τιμές των βολβών εξελίσσονταν ομαλά αν και σε σχετικά υψηλά επίπεδα, όμως κατά τη διάρκεια του χειμώνα του 1636-37 οι τιμές ανέβηκαν με ιλιγγιώδη ρυθμό, πράγμα που είχε σαν αποτέλεσμα την είσοδο στην αγορά κερδοσκόπων που δεν είχαν σκοπό να αγοράσουν πραγματικούς βολβούς, αλλά μόνο να τους μεταπωλήσουν για να αποκομίσουν κέρδος. Η κερδοσκοπία έφτασε στα ύψη με κάποιους βολβούς να αλλάζουν χέρια, στα χαρτιά πάντα, μέχρι και δέκα φορές τη μέρα. Η τιμή ενός βολβού έφτασε να αξίζει όσο οι μισθοί ενός εξειδικευμένου εργάτη για δέκα χρόνια. Κόσμος πουλούσε τις περιουσίες του για την απόκτηση ενός βολβού με σκοπό να τον μεταπωλήσει. Στις 3 Φεβρουαρίου η τιμή του βολβού έφτασε στο απόγειό της.

Εκείνη τη χρονική στιγμή ένα τυχαίο γεγονός πυροδότησε την κατάρρευση. Μια δημοπρασία στο Χάρλεμ ακυρώθηκε όταν οι αγοραστές δεν εμφανίστηκαν, πιθανότατα λόγω ενός ξεσπάσματος βουβωνικής πανώλης στην περιοχή. Η πτώση πήρε μορφή χιονοστιβάδας.

Γιατί έγιναν όμως όλα αυτά; Γιατί δημιουργήθηκε η φούσκα;

Η Ολλανδία είχε καθιερώσει από τον 16ο αιώνα μια φιλελεύθερη και σταθερή νομισματική πολιτική, σε αντίθεση με τα υπόλοιπα κράτη εκείνης της εποχής. Οποιοσδήποτε κάτοχος μετάλλου από το οποίο κόβεται νόμισμα μπορούσε να προσέρχεται στο κράτος και το κράτος έκοβε νόμισμα από αυτό το μέταλλο κρατώντας μόνο ένα μικρό ποσοστό για τα έξοδά του. Το νομισματοκοπείο λειτουργούσε με τον τρόπο που λειτουργεί σήμερα ένα ελαιοτριβείο, μόνο που αντί για ελιές πήγαινες μέταλλο και αντί για λάδι έπαιρνες χρήμα. Οι κάτοχοι χρυσού και αργύρου συνέρρεαν στην Ολλανδία για να αποφύγουν τους αυστηρούς νομισματικούς περιορισμούς των υπολοίπων Ευρωπαίων ηγεμόνων. Ταυτόχρονα ιδρύθηκε η τράπεζα του Άμστερνταμ, κύριος σκοπός της λειτουργίας της οποίας ήταν η διασφάλιση της μη κυκλοφορίας πλαστών ή ελλιποβαρών νομισμάτων στην αγορά.

Μ’ αυτά κα μ’ αυτά, η Ολλανδία τον 17ο αιώνα σταδιακά έγινε η πρωταθλήτρια του εμπορευματικού καπιταλισμού. Ήταν τόσο ισχυρή που το δεύτερο μισό του 17ου αιώνα συγκρούστηκε με την Αγγλία τρεις φορές, με διακύβευμα τις Ολλανδικές Αποικίες στην ανατολή (Νότια Αφρική, Ινδονησία κλπ) και το κυρίως το ωκεάνιο εμπόριο. Σε ένα χαρακτηριστικό επεισόδιο των πολέμων αυτών μάλιστα, ο ολλανδικός στόλος ανέβηκε τον Τάμεση και έκαψε τον αγγλικό.

Η συσσώρευση κεφαλαίων από ολόκληρο τον κόσμο, σε συνδυασμό «απαλλοτρίωση» (ουσιαστικά κούρσεμα) του φορτίου χρυσού μιας ισπανικής γαλέρας, αύξησαν εντυπωσιακά το απόθεμα χρήματος της οικονομίας, το οποίο με τη σειρά του επενδύθηκε στο κατ’ εξοχήν είδος πολυτελείας της εποχής, την τουλίπα, εκτοξεύοντας την τιμή της όπως είδαμε.

Η κρίση της τουλίπας αποτελεί απόδειξη της ληστρικής διαδικασίας αρχικής συσσώρευσης στον καπιταλισμό καθώς και της ανθρώπινης απληστίας στο πλαίσιο των καπιταλιστικών  οικονομικών δομών. Επίσης, αποδεικνύει τον κανόνα του μεγαλύτερου ηλιθίου. Ένας επενδυτής προβαίνει σε μια επένδυση γνωρίζοντας ότι το αντικείμενο που αποκτά είναι υπερτιμημένο με την ελπίδα να βρεθεί κάποιος περισσότερο ηλίθιος από αυτόν που θα αγοράσει σε μεγαλύτερη τιμή. Δημιουργείται λοιπόν μια «φούσκα», μια κατάσταση στην οποία για ένα μικρό χρονικό διάστημα οι τιμές ενός αγαθού διατηρούνται σε υψηλά επίπεδα κυρίως λόγω του «ενθουσιασμού» των επενδυτών και όχι λόγω της πραγματικής αξίας του αγαθού.

Τώρα γιατί τα γράφουμε όλα αυτά; Γιατί πιστεύουμε ότι το Bitcoin αποτελεί την ηλεκτρονική τουλίπα του 21ου αιώνα.

Μερικά χαρακτηριστικά του Bitcoin:

Α) Δεν υπάρχει σε υλική μορφή ούτε κατ’ ελάχιστο.

Β) Στηρίζεται σε ένα πολύ προχωρημένο κώδικα που υποτίθεται ότι δεν μπορεί να «χακαριστεί» αλλά ταυτόχρονα και να ελεγχθεί.

Γ) Κάποιοι το «εξορύττουν» χρησιμοποιώντας πολύ ισχυρή υπολογιστική δύναμη, άρα δημιουργούν προσωπικό πλούτο ουσιαστικά ανεξέλεγκτα.

Δ) Δεν ξέρουμε ποιος έχει δημιουργήσει τον κώδικα, άρα δεν υπάρχει και αρχή (κράτος, τράπεζα κλπ) που να στηρίζει την αξία του Bitcoin, και να λογοδοτεί στους πολίτες για την άνοδο ή την πτώση του.

Ε) Ουσιαστικά τα Bitcoin είναι ηλεκτρονικές εγγραφές σε ψηφιακό πορτοφόλι που αγοράζονται και πωλούνται δευτερογενώς ως χρηματιστηριακό εμπόρευμα.

ΣΤ) Ελάχιστα είδη μπορούν να αγοραστούν με Bitcoin.

Ζ) Όλοι οι εκβιαστές (hackers, απαγωγείς) αλλά και οι ναρκέμποροι ζητούν πλέον οι μεγάλες καταβολές σε αυτούς να γίνονται σε Bitcoin. Έχουμε προσωπικά γνώση ότι τους τελευταίους 8 μήνες, hackers ζήτησαν τα «λύτρα» από ελληνικές επιχειρήσεις σε Bitcoin.

Η εξέλιξη της τιμής του την τελευταία οκταετία φαίνεται στο παρακάτω διάγραμμα

Είναι εντυπωσιακή η ομοιότητα με το διάγραμμα της τιμής του βολβού τουλίπας. Απλά έχει μεγαλύτερη διάρκεια: αρκετά έτη και όχι λίγους μήνες, καθώς στο «τραινάκι του τρόμου» έχουν ανέβει πολλοί περισσότεροι επιβάτες. Μιλάμε για δεκάδες εκατομμύρια ανθρώπους σε σχέση με ελάχιστες  χιλιάδες.

Κάποιος μπορεί να ισχυριστεί ότι η ομοιότητα υπάρχει αλλά δεν είναι φούσκα, καθώς τα απόλυτα μεγέθη διαφέρουν. Για τους καλοπροαίρετους  παραθέτουμε την αναλογική σύγκριση του Bitcoin με άλλες «ιστορικές» φούσκες. Στο διάγραμμα που ακολουθεί παρουσιάζεται η εξέλιξη των τιμών των «αξιών» που οδήγησαν σε φούσκες σε μία περίοδο συν/πλην τρία χρόνια από το μέγιστο επίπεδο που έφτασαν. Όπως είναι σαφές, το Bitcoin ξεπερνά κατά τουλάχιστον 25% τη φούσκα της τουλίπας, κατά 100% της (γαλλικής) εταιρίας του Μισισιπή κοκ.

Τέλος, κάποιος άλλος επίσης καλοπροαίρετος θα ήταν σκεπτικός στο να χαρακτηρίσει το Bitcoin φούσκα παρόμοια των ιστορικών προηγούμενων, καθώς παλαιότερα, ακόμα και στο πρώτο μισό του 20ου αιώνα, δεν υπήρχε ο ωκεανός πληροφόρησης που υπάρχει τώρα. Σε αυτούς απευθύνεται το επόμενο διάγραμμα. Όπως βλέπουμε, η ιλιγγιώδης αύξηση της τιμής του Bitcoin είναι τουλάχιστον 150% μεγαλύτερη από την όποια άλλη παρατηρήθηκε τα τελευταία 50 χρόνια.

Για την στήλη δεν υπάρχει αμφιβολία ότι το Bitcoin είναι η ηλεκτρονική τουλίπα, και  αποτελεί τη μεγαλύτερη φούσκα της ιστορίας. Έτσι κι αλλιώς οι φούσκες είναι σύμφυτες με το, προς ώρας επικρατούν, κοινωνικοοικονομικό σύστημα. Το μόνο άγνωστο είναι πότε θα σκάσει και ποιους θα παρασύρει μαζί του.

ΑΦΗΣΤΕ ΜΙΑ ΑΠΑΝΤΗΣΗ

Please enter your comment!
Please enter your name here