Πολυκατοικίες στο Ηλιακό χωριό της Πεύκης: φωτογραφία που δημοσιεύθηκε στη ΜΗΧΑΝΗ ΤΟΥ ΧΡΟΝΟΥ https://www.mixanitouxronou.gr/to-iliako-chorio-fiasko-ton-voreion-proastion-diafimistike-os-protypos-oikismos/

Τι είναι και πού βρίσκεται;

Πρόκειται για ένα οικιστικό συγκρότημα “ηλιακών” κατοικιών, το οποίο έχει κατασκευαστεί στα Βόρεια Προάστια της Αθήνας και συγκεκριμένα στην περιοχή της Πεύκης (περίπου 18 χλμ. από το κέντρο της Αθήνας). Ο σχεδιασμός και η ανέγερση του Ηλιακού Χωριού έγιναν με τη συνεργασία του τέως Υπουργείου Βιομηχανίας, Έρευνας και Τεχνολογίας (σημερινού Υπουργείου Ανάπτυξης), του τέως Οργανισμού Εργατικής Κατοικίας (ΟΕΚ) και του αντίστοιχου Υπουργείου Έρευνας και Τεχνολογίας της τέως Ομοσπονδιακής Γερμανίας, ως αποτέλεσμα της Ελληνογερμανικής συμφωνίας (ν. 1310/1982). Τα θεμέλια ξεκίνησαν το 1984 και μέσα σε μια πενταετία ήταν έτοιμο να στεγάσει 435 οικογένειες.

Ποιος ο στόχος μιας τέτοιας επένδυσης;

Στόχος ήταν η δημιουργία ενός οικιστικού συγκροτήματος όπου η εξοικονόμηση της ενέργειας και η προστασία του φυσικού περιβάλλοντος θα συνυπήρχαν με τις σύγχρονες οικιακές ανέσεις και κοινωνικές εξυπηρετήσεις. Παράλληλα, ως το μοναδικό οικοδόμημα στον κόσμο από πλευράς μεγέθους στον τομέα των ηλιακών εφαρμογών την τότε εποχή, υπολογιζόταν ότι η εξοικονόμηση ενέργειας θα άγγιζε περίπου το 90%. Το πλάνο ήθελε τη φήμη του να ξεπερνά τα ελληνικά σύνορα και να αποτελούσε ένα κατασκευαστικό πρότυπο σε παγκόσμιο επίπεδο.

Τρόπος επίτευξης εξοικονόμησης ενέργειας

Για την επίτευξη του ενεργειακού στόχου της επένδυσης επιστρατεύτηκαν την τότε εποχή κάθε είδους διαθέσιμη τεχνολογική εφαρμογή εξοικονόμησης ενέργειας. Ο ενεργειακός σχεδιασμός των παθητικών συστημάτων (εξωτερικά κελύφη κτιρίων) και των ενεργητικών συστημάτων (συστήματα παραγωγής ζεστού νερού οικιακής χρήσης) στηρίχθηκε στη μέγιστη αξιοποίηση των κλιματολογικών συνθηκών της περιοχής. Σύμφωνα λοιπόν με το σχεδιασμό του οικισμού:

α) Προβλέφθηκε η κατάλληλη διάταξη των κτιρίων που λειτουργούν σαν φράγμα προστασίας από τους χειμερινούς ανέμους και που εξασφαλίζουν το μέγιστο χειμερινό ηλιασμό, αλλά και τον θερινό σκιασμό,

β) Ελαχιστοποιήθηκε η χρήση  βορινών, ανατολικών και δυτικών ανοιγμάτων και δόθηκε έμφαση στη  χρήση νότιων ανοιγμάτων, όπου ήταν εφικτό,

γ) Προβλέφθηκε η εκμετάλλευση της μάζας των υλικών του κελύφους των κτιρίων και η ελαχιστοποίηση των θερμικών απωλειών με μονώσεις των τοίχων και των ορόφων και με διπλά υαλοστάσια.

δ) Εφαρμόστηκαν συνδυασμοί των τότε επικρατέστερων παθητικών ηλιακών συστημάτων, που «αιχμαλωτίζουν» τον ήλιο χωρίς καμιά κατανάλωση συμβατικής ενέργειας

 Τι τεχνολογικά νέο χρησιμοποιήθηκε;

Ο οικισμός κατασκευάστηκε κάνοντας χρήση των τότε διαθέσιμων σύγχρονων μεθόδων εξοικονόμησης ενέργειας όπως π.χ. μονώσεις  με πάχος 10 εκ., διπλά τζάμια, νυχτερινές μονώσεις, νότιες μεγάλες γυάλινες προσόψεις, πολλές εκ των οποίων δομικά χρησιμοποιούνται και σήμερα. Εγκαταστάθηκαν έξι βασικοί τύποι ενεργειακών συστημάτων. Επιπλέον, εφαρμόστηκαν συνδυασμοί (ακόμα και σε πειραματικό επίπεδο) των επικρατέστερων παθητικών ηλιακών συστημάτων, που «αιχμαλωτίζουν» τον ήλιο χωρίς καμιά κατανάλωση συμβατικής ενέργειας. Παραδείγματα παθητικών ηλιακών συστημάτων αποτέλεσαν τα συστήματα άμεσης ή έμμεσης απολαβής, εκτεταμένης έμμεσης απολαβής, απομονωμένης απολαβής, Εκτεταμένης απομονωμένης απολαβής. Η θέρμανση χώρων και η παροχή ζεστού νερού οικιακής χρήσης πραγματοποιείται από 17 συνολικά διαφορετικούς συνδυασμούς αντλιών θερμότητας και ηλιακών συλλεκτών. Συνολικά, η εξοικονόμηση ενέργειας υπολογίστηκε με τα τότε ισχύοντα δεδομένα μεταξύ 45-90% ανάλογα με το εφαρμοζόμενο σύστημα.

Η «επόμενη» μέρα  και η απουσία ενημέρωσης….               .

Η υλοποίηση του έργου ολοκληρώθηκε το 1988, χρονολογία κατά την οποία ξεκίνησε η σταδιακή εγκατάσταση 435 οικογενειών-δικαιούχων. Το 1991 ολοκληρώθηκε ένα τριετές Ερευνητικό Πρόγραμμα αξιολόγησης της χρήσης και της απόδοσης των συστημάτων και η εταιρεία ΗΛΙΑΚΟ ΧΩΡΙΟ ΑΕ ανέλαβε τη διαχείριση των ενεργειακών συστημάτων. Το 1994 ο οικισμός πέρασε στην κυριότητα του τέως Οργανισμού Εργατικής Κατοικίας (ΟΕΚ).

Από τα αποτελέσματα των μετρήσεων και της αξιολόγησης των συστημάτων προέκυψαν χρήσιμα συμπεράσματα τόσο για την απόδοση των συστημάτων όσο και για τη συμπεριφορά των χρηστών και την επίδρασή τους σ’ αυτά. Διαπιστώθηκε ότι η ενεργός συμμετοχή του ενήμερου χρήστη είχε καθοριστική σημασία στη σωστή λειτουργία των συστημάτων αλλά και στο σύνολο του οικισμού. Παρατηρήθηκε ότι αδράνεια ή λανθασμένη, από μέρους των ενοίκων, ενεργειακή συμπεριφορά οδηγούσε είτε σε αυξημένη κατανάλωση είτε σε έλλειψη θερμικής άνεσης. Η  λανθασμένη ενεργειακή συμπεριφορά χρηστών ουσιαστικά προερχόταν από ελλιπή πληροφόρηση για τον τρόπο χρήσης και αξιοποίησης τέτοιου είδους ενεργειακών συστημάτων, γεγονός το οποίο οδήγησε στα παραπάνω συμπεράσματα. Ορισμένα χαρακτηριστικά παραδείγματα σε διάφορες χρονικές περιόδους, όπως καταγράφηκαν ήταν:

  • Μια ψυχρή θερινή ημέρα με πλήρη ηλιοφάνεια, πολλές τέντες ηλιοπροστασίας των κτιρίων ήταν κατεβασμένες, ενώ ρούχα απλωμένα ή κουρτίνες κλειστές κάλυπταν τις νότιες προσόψεις μην αφήνοντας την ηλιακή ενέργεια να θερμάνει τα διαμερίσματα.
  • Έπιπλα τοποθετημένα στους νότιους τοίχους «απομόνωναν» τους τοίχους θερμικής αποθήκευσης που υπάρχουν σε ορισμένα κτίρια.
  • Ορισμένα από τα τζάμια τις ψυχρές ημέρες του χειμώνα έμεναν ανοιχτά για αερισμό ολόκληρο το πρωινό, ενώ θα αρκούσε μόνο μισή ώρα.

Η αποχώρηση των κατασκευαστών…

Το 1998 η εταιρεία ΗΛΙΑΚΟ ΧΩΡΙΟ Α.Ε. διέκοψε τη λειτουργία της και η εποπτεία των ηλιακών συστημάτων πέρασε εξολοκλήρου στον τ. ΟΕΚ. Σταδιακά, με την απομάκρυνση, επίσης, των κατασκευαστών, τα ενεργειακά συστήματα στο σύνολό τους έπαψαν να λειτουργούν ικανοποιητικά και σε μερικά συστήματα διακόπηκε πλήρως η λειτουργία τους. Το 2013 με το ν.4144 (ΦΕΚ 88Α/18.4.2013) καταργήθηκε ο ΟΕΚ και ανέλαβε ως  καθολικός διάδοχός του ο Οργανισμός Απασχόλησης Εργατικού Δυναμικού (ΟΑΕΔ), ο οποίος μέχρι και σήμερα δυστυχώς δεν έχει καταφέρει να επιλύσει τα διαχρονικά προβλήματα που αναδείχθηκαν στον οικισμό και τα οποία προέρχονταν είτε από ελλιπή ή/και πολυδάπανη συντήρηση, είτε από λανθασμένη χρήση είτε από λανθασμένο αρχικό σχεδιασμό. Ανάμεσά τους κυριαρχεί η παύση λειτουργίας του κεντρικού πειραματικού μηχανοστασίου στερώντας σε πάνω από 200 κατοικίες τη χειμερινή θέρμανση. Επιπλέον, εφεδρικά συστήματα θέρμανσης, τα οποία είχαν προβλεφθεί από τη ίδια την κατασκευαστική μελέτη, ουδέποτε λειτούργησαν. Πολλές αυτόνομες κατοικίες δεν έχουν καν ενεργειακό εξοπλισμό, ούτε σωλήνες μεταφοράς θέρμανσης ούτε σώματα καλοριφέρ. Πολλά προβλήματα έχουν, επίσης, δημιουργηθεί με τη διαχείριση των όμβριων και ακάθαρτων  λυμάτων, λόγω ελλιπούς σχεδιασμού σύνδεσης αποχετευτικών δικτύων.

Η σημερινή κατάσταση

Σήμερα, το ηλιακό χωριό παρουσιάζεται ως ένα κακέκτυπο εφαρμογής καινοτόμων μεθόδων ενεργειακής αυτονομίας και παρουσίας «παρωχημένων» μορφών κάλυψης ενεργειακών αναγκών, καθώς οι κάτοικοι προσπαθούν μέσα στην καθημερινότητά τους να ξεπεράσουν με οποιοδήποτε τρόπο τα προβλήματά τους.  Πλέον, από όποια πλευρά και αν σταθεί κανείς είναι ευδιάκριτή η χρήση σομπών ξύλου, αερόθερμων, ηλεκτρικών καλοριφέρ και τζακιών τα οποία έχουν καλυφθεί από έξοδα των ίδιων των κατοίκων. Στις ταράτσες του οικισμού το σύνολο των ηλιακών συλλεκτών (για παροχή ζεστού νερού) είναι πλέον μη λειτουργικό οδηγώντας τους κατοίκους στην εγκατάσταση απλών ηλιακών θερμοσυσσωρευτών. Μία μικρή βόλτα αρκεί για να διαπιστωθεί κατά πόσο ένας οικισμός πρότυπο έχει πλέον παραμεληθεί από τις αρχές και κατά πόσο πλέον έχει «καταλυθεί» κάθε πρότυπο εξοικονόμησης ενέργειας.

Η επιθυμία των κατοίκων…

Από τα μέσα της δεκαετίας του ’90, επικρατούσε η άποψη ότι μοναδική λύση για την επίλυση των προβλημάτων θα αποτελούσε η ενεργειακή αυτονόμηση των κτιρίων. Επ’ αυτού υπήρξε νομοθετική πρωτοβουλία το 1994 που προέβλεπε τη σύνδεση του οικισμού με το φυσικό αέριο. Τελικά, μετά από αρκετές δεκαετίες, το 2019, ξεκίνησαν τα έργα σύνδεσης του οικισμού με το δίκτυο του φυσικού αερίου, το οποίο αναμένεται να δώσει λύση στα προβλήματα των κατοίκων. Βέβαια, βασική προϋπόθεση σε αυτό αποτελεί να υλοποιηθεί η δέσμευση του ΟΑΕΔ για την προμήθεια των κατοίκων με λέβητες φυσικού αερίου…

Αντί επιλόγου….

Ο σχεδιασμός και η υλοποίηση μεγαλεπήβολων καινοτόμων σχεδίων αποτελεί διαχρονική προσπάθεια κάθε εφαρμοζόμενης πολιτικής. Πρόβλημα δημιουργείται όταν μέσα από τη συγκεκριμένη υλοποίηση δημιουργούνται δαιδαλώδεις δυσκολίες στην καθημερινότητα των πολιτών. Από όσο μέχρι στιγμής διαφαίνεται η περίπτωση του ηλιακού χωριού δημιούργησε προβλήματα όχι τόσο από αστοχίες κατασκευάστηκες αλλά από αδυναμία όλου του κοινωνικού ιστού να υπηρετήσει σωστά μία τέτοια δομή. Ούτε οι πολίτες ήταν ενημερωμένοι για το πώς θα πρέπει να συμπεριφέρονται «ενεργειακά» σωστά μέσα σε μία τέτοια οικιστική δομή, αλλά ούτε και η Πολιτεία στάθηκε αρωγός σε αυτό. Η ύπαρξη φορέων διαχείρισης αντίστοιχων δομών δεν είναι κατ’ ανάγκη κατακριτέα, αρκεί να μην δαπανάται άσκοπα δημόσιο χρήμα. Οι φορείς, πέραν από απλή διαχείριση των λειτουργικών αναγκών, χρειάζεται να μπορούν μέσω ευρωπαϊκών προγραμμάτων αλλά και μέσω συνεργασίας με εκπαιδευτικές δομές  να εξασφαλίσουν την ανανέωση τέτοιων δομών και την εκπαίδευση των κατοίκων, αντίστοιχα. Ας ελπίσουμε ότι η ενεργειακή αυτονομία του ηλιακού χωριού μέσω του φυσικού αερίου να αποτελέσει την απαρχή αναγέννησής και όχι τον επίλογο του οικισμού όπως κάποιοι μπορεί να αναφέρουν…

ΑΦΗΣΤΕ ΜΙΑ ΑΠΑΝΤΗΣΗ

Please enter your comment!
Please enter your name here